Những điều kiện nào bên trong con người có liên đới chặt chẽ nhất với hành vi sáng tạo mang tính tiềm năng xây dựng? Tôi thấy đây có thể là những điều kiện ấy.

A. Sự cởi mở đón nhận kinh nghiệm:

Đây là điều ngược lại với sự phòng vệ tâm lý, khi phải bảo vệ sự phối hợp bản ngã, một số kinh nghiệm nào đó bị ngăn cản, không được lọt vào tầm ý thức, ngoại trừ dưới hình thức méo mó. Trong một người cởi mở tiếp đón kinh nghiệm, mỗi kích thích đều được thong dong chuyển tiếp qua hệ thống thần kinh, không bị bóp méo bởi bất kỳ tiến trình tự vệ nào. Cho dù sự kích thích bắt nguồn trong môi trường, bằng ảnh hưởng của hình sắc hay âm thanh tác động trên thần kinh giác quan, hoặc nó bắt nguồn trong nội tại hay một dấu tích ký ức trong hệ thần kinh trung ương, nó – có sẵn đó trong tầm ý thức. Điều này có nghĩa là thay vì nhận thức trong những quan niệm cố hữu như: “cây thì xanh”, “giáo dục cao đẳng thì tốt” hay “nghệ thuật tân tiến thì kỳ dị”. Cá nhân ấy ý thức về khoảnh khắc hiện sinh này như nó đang hiện ra, cho nên người ấy linh động với nhiều kinh nghiệm lọt ra ngoài những phạm trù thông thường và rồi ở họ: “cây này sắc xanh lợt có vệt đỏ”; “nền giáo dục đại học này thật tai hại” và “vật điêu khắc tân tiến này có tác dụng mạnh mẽ đối với tôi làm sao!”

Điều sau này gợi lên một cách khác để mô tả sự cởi mở đón nhận kinh nghiệm. Nó có nghĩa là sự uyển chuyển và dễ dàng qua lại giữa những quan điểm, niềm tin, nhận thức và giả thiết, bao dung đối với sự mơ hồ nơi nào mơ hồ hiện hữu, khả năng tiếp nhận nhiều nguồn tin mâu thuẫn mà không khép kín đối với hoàn cảnh. Là cái mà khoa ngữ nghĩa học tổng quát gọi là “chiều hướng khuếch trương”.

Sự cởi mở trọn vẹn của tầm ý thức đối với điều hiện hữu vào đúng lúc ấy, là điều kiện cần thiết cho sự sáng tạo xây dựng, tôi tin tưởng thế. Sự cởi mở ấy chắc chắn hiện hữu nơi mọi sáng tạo, với một cường độ tương đương, tuy được áp dụng một cách hạn chế. Người nghệ sĩ khó thích nghi, không thể nhận định hay ý thức được nguồn gốc của sự đau khổ trong chính bản thân y, tuy nhiên vẫn ý thức được một cách sắc bén và tinh tế hình thái và màu sắc trong kinh nghiệm của mình. Bạo chúa không thể đối diện với sự yếu đuối nơi bản thân mình, nhưng vẫn hoàn toàn bén nhạy và ý thức được những tiếng loảng choảng trong bộ áo giáp tâm lý của những kẻ mà y đối phó. Bởi, có sự cởi mở cho một giai đoạn của kinh nghiệm, sự sáng tạo có thể xảy ra; bởi vì sự cởi mở chỉ thuộc một giai đoạn của kinh nghiệm, cho nên sản phẩm của sự sáng tạo này có thể có tiềm năng phá hoại đối với những giá trị xã hội. Cá nhân càng có một tầm ý thức tế nhị về tất cả những giai đoạn của kinh nghiệm mình, chúng ta càng chắc chắn rằng sự sáng tạo của y sẽ mang tính xây dựng cho bản thân y cũng như cho xã hội.

B. Khả năng tự đánh giá từ bên trong.

Có lẽ điều kiện căn bản nhất của sự sáng tạo là nguồn gốc hay vị trí của sự phán đoán lượng giá nằm trong nội tâm. Sư tự ý thức về giá trị sản phẩm của mình. Đối với người sáng tạo, giá trị  sản phẩm tinh thần của y được xác định không phải bởi lời khen ngợi hay chỉ trích của những người khác, mà bởi chính người y mà thôi.

Tôi đã sáng tạo nên cái gì toại nguyện cho tôi chưa? Liệu có diễn đạt một phần của tôi – tình cảm hay ý tưởng của tôi, niềm đau thương hay sự xuất thần của tôi không? Đó là những câu hỏi duy nhất thực sự có mối liên hệ đối với chủ thể sáng tạo hay cho bất kỳ người nào khi người ấy đang sáng tạo không?

Điều này không có nghĩa là người ấy quên, hay không muốn ý thức về những phán đoán từ kẻ khác. Điều này chỉ có nghĩa là nền tảng của sự lượng giá nằm bên trong chính người ấy, trong phản ứng toàn vẹn con người y đối với sản phẩm của mình và sự tán thưởng nó. Nếu người trong cuộc có cảm nghĩ là “cái tôi đang hành động” là mình đang thể hiện những tiềm năng mà trước giờ chưa từng có và không có sự định giá nào từ bên ngoài có thể thay đổi sự kiện căn bản ấy. Nó – tại thời điểm đó, là thuần khiết và bất di bất dịch.

C. Khả năng châm biếm về các yếu tố và quan điểm.

Mặc dầu điều này chừng ít quan trọng hơn hai điều trên, xem ra lại là điều kiện cho sự sáng tạo hơn cả. Liên quan với sự cởi mở và uyển chuyển đã mô tả trong phần A, là khả năng chơi đùa hồn nhiên với những ý tưởng, những màu sắc, hình thái, những mối liên hệ – tung ném những yếu tố vào những vị thế mà dường như không thể có được, hình thành những giả thiết hoang dại, làm cho sự kiện trở ấy mang tính ảnh hưởng, diễn đạt điều lố bịch, đổi hình thế này sang hình thể kia, biến hóa thành những tương đương không chắc đã có. Chính từ sự chơi đùa và thăm dò hồn nhiên này mà nảy ra ánh sáng, cái nhìn sáng tạo về cuộc đời một cách mới mẻ và có ý nghĩa. Dường như theo thể thức vạn vật biến chuyển từ hàng ngàn khả năng thì trong số chúng, tôi tin. Rằng sẽ có sự nổi lên một hai hình thái tiến hóa với những phẩm chất cho chúng một giá trị trường tồn hơn từ những diễn trình tưởng như điên rồ này!

Tiếp Theo: H. Diễn Trình Sáng Tạo (Ego)

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s