Bây giờ chúng ta hãy thử xét trực tiếp vấn đề khó xử liên quan đến giá trị xã hội của hành vi sáng tạo.

Chắc hẳn ít người trong chúng ta muốn ủng hộ sự sáng tạo có tính cách phá hoại về mặt xã hội. Nếu biết được, chúng ta không muốn tiếp tay vào việc phát triển những cá nhân này dù họ có là thiên tài sáng tạo của những phương cách mới mẻ vì dù thế nào thì động cơ của họ cũng chỉ là để trộm cắp, bóc lột, hành hạ, giết chóc người khác hay thậm chí họ – đã sử dụng những giá trị tinh thần đó để triển khai những hình thức tổ chức xã hội/nghệ thuật – dẫn dắt nhân loại vào những con đường tự hủy về thể chất hay tinh thần.

Nhưng làm sao có thể có được những sự phân biệt cần thiết như thể để chúng ta có thể khuyến khích một sự sáng tạo xây dụng chứ không phải phá hoại?

Không thể phân biệt được bằng cách xem xét sản phẩm. Cái chính yếu của sáng tạo là sự mới mẻ của nó, và bởi thế chúng ta không có tiêu chuẩn qua đó có thể xét đoán nó. Hơn nữa, lịch sử cho thấy là sản phẩm càng độc đáo, ý nghĩa của nó càng lớn rộng, thì dường như nó càng bị những người đương thời lên án là xấu xa. Một sự sáng tạo có ý nghĩa thực sự, dù là một tư tưởng, một tác phẩm nghệ thuật, hay một khám phá khoa học, thì hầu như không tránh khỏi lúc ban đầu bị coi như lầm lẫn, xấu xa hay điên khùng. Về sau nó có thể được nhìn nhận là rõ ràng, một điều hiển nhiên với mọi người. Chỉ về sau nữa nó mới nhận được sự lượng giá chung cuộc là một đóng góp có sáng tạo. Dường như rõ ràng là không có người đương thời nào có thể đánh giá một cách thỏa đáng một sản phẩm sáng tạo vào khi nó đang trong giai đoạn hình thành. Bởi lẽ đó, câu nói: “sáng tạo thì ẩn chứa những điều mới lạ” đã và luôn đúng hơn bao giờ hết.


Cũng không ích lợi gì khi xét đến những mục tiêu cá nhân tham dự vào diễn trình sáng tạo. Phần nhiều, và có thể là hầu hết những sáng tạo và khám phá tỏ ra có giá trị xã hội lớn, đã được thôi thúc bởi những mục tiêu có liên quan nhiều đến lợi ích riêng tư hơn là giá trị xã hội, trong khi đó về mặt khác, lịch sử ghi lại những kết cục có vẻ bi đát cho nhiều sáng tạo có mục tiêu rõ rệt là thực hiện phúc lợi xã hội. Vâng, chúng ta phải thừa nhận về sáng tạo của mỗi cá nhân thì thứ sản phẩm tinh thần ấy xuất phát từ động cơ làm thỏa mãn chính họ bởi vì phong thái này được cảm nghiệm là thể hiện chính con người này để rồi sau đó – Chúng ta thực chất đã chẳng thể đi tới đâu cả khi cố gắng phân biệt những mục tiêu về những diễn trình sáng tạo này rằng “tốt” hay “xấu” (?) ở quá trình định hình của nó cả.

Tiếp Theo: F. Diễn Trình Sáng Tạo (Hài Hòa)

Advertisements

One thought on “E. Diễn Trình Sáng Tạo (Nhân Đạo)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s